Ikigai: Ποιό είναι το νόημα της ζωής σου;

Όταν συνδυάζονται αυτές οι δύο λέξεις προκύπτει η λέξη Ικιγκάι, δηλαδή «αυτό που δίνει νόημα, αξία ή σκοπό στη ζωή μας».

Το Ικιγκάι είναι παρόμοιο με το γαλλικό όρο "raison d'etre" ή τον αγγλικό όρο "reason of being".

Σε αυτό το άρθρο θα μπούμε βαθιά μέσα στην έννοια του Ικιγκάι και τη φιλοσοφία του. Επίσης, θα μοιραστώ μαζί σας ένα καταπληκτικό εργαλείο, ώστε να βρείτε το δικό σας Ικιγκάι, και θα σας δώσω μερικά αξιοσημείωτα παραδείγματα ανθρώπων, οι οποίοι ενεργά ζουν το δικό του λόγο ύπαρξης.

Τι είναι η ιαπωνική έννοια του Ikigai;

Η ιδέα του Ικιγκάι λέγεται ότι, προέρχεται από τις θεμελιώδης αρχές υγείας και ευεξίας της παραδοσιακής ιαπωνικής ιατρικής. Αυτή η ιατρική παράδοση υποστηρίζει ότι η σωματική ευεξία επηρεάζεται από την ψυχική-συναισθηματική υγεία, καθώς και από την αίσθηση του σκοπού της ζωής.

Ο Ιάπωνας ψυχολόγος Michiko Kumano (2017) είπε ότι, το Ικιγκάι είναι μια κατάσταση ευημερίας, η οποία προκύπτει από την αφοσίωση σε δραστηριότητες, τις οποίες απολαμβάνουμε και που φέρνουν, επίσης, μια αίσθηση ικανοποίησης και εκπλήρωσης.

Ο Michiko, επιπλέον, διαφοροποιεί το Ικιγκάι από την προσωρινή ευχαρίστηση (ηδονή) και την ισοδυναμεί με την ευδαιμονία - η αρχαία ελληνική έννοια μιας καλής ζωής που οδηγεί στην υψηλότερη και πιο διαρκή μορφή ευτυχίας.

Το Ικιγκάι, επίσης, έχει απήχηση στην επιδίωξη της Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας για εύρεση δραστηριοτήτων που παράγουν ευχαρίστηση και την αίσθηση επίτευξης, ειδικά ως τρόπο ανακούφισης από την καταθλιπτική διαταραχή.

Ο Ken Mogi, ένας νευροεπιστήμονας και συγγραφέας του Awakening Your Ikigai (2018, σελ. 3) λέει ότι το Ικιγκάι είναι μια αρχαία και οικεία έννοια για τους Ιάπωνες, η οποία θα μπορούσε να μεταφραστεί απλά ως «ένας λόγος για να σηκωνόμαστε το πρωί», ή, πιο ποιητικά, «να ξυπνάμε με χαρά».

Επιπλέον, το Ικιγκάι φαίνεται να σχετίζεται με την ιδέα του flow (ροή), όπως περιγράφεται στην εργασία του Ούγγρου-Αμερικανού ψυχολόγου Mihaly Csikszentmihalyi. Για τον Csikszentmihalyi, η έννοια της ροής προκύπτει όταν βρίσκεστε στη «ζώνη» σας, όπως λένε για αθλητές υψηλής απόδοσης.

Η ροή είναι μια σειρά από «καλύτερες στιγμές» ή από στιγμές που είμαστε στα καλύτερά μας. Αυτές οι καλύτερες στιγμές «συνήθως συμβαίνουν, όταν το σώμα ή το μυαλό ενός ατόμου φτάνει στα όρια του, σε μια εκούσια προσπάθεια να επιτύχει κάτι δύσκολο και αξιόλογο» (Csikszentmihalyi, 1990).

Η ροή λέγεται ότι μπορεί να εμφανιστεί, όταν κάνετε με συνέπεια κάτι που αγαπάτε και στο οποίο είστε καλοί, με το πιθανό πρόσθετο όφελος της προσφοράς αξίας στις ζωές των άλλων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ροή μπορεί να θεωρηθεί ότι εναρμονίζεται με το Ικιγκάι σας ή με τις δραστηριότητες που δίνουν νόημα και σκοπό στη ζωή σας.

Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι το Ικιγκάι, συνήθως, δεν αναφέρεται μόνο στον προσωπικό σκοπό και στην εκπλήρωση ενός ατόμου, ανεξάρτητα από τους συνανθρώπους του και την κοινωνία γενικότερα.

Αν και υπήρξαν κάποιες ιστορικές μεταβολές στο νόημα, το Ικιγκάι αναφέρεται συνήθως και στην προσωπική επιδίωξη και στο όφελος προς τους άλλους. Στην τελική, το Ικιγκάι δίνει νόημα, σκοπό και αυτοπραγμάτωση της ζωής σας, ενώ συνεισφέρει παράλληλα στο καλό άλλων.

Επιπλέον, λέγεται ότι ο καθένας έχει ένα Ικιγκάι - την ιδιαίτερη διασταύρωση ανάμεσα πάθους, ταλέντου και της δυνατότητας να ωφελήσουν τους άλλους. Είναι μόνο θέμα εύρεσης. Το ταξίδι του Ικιγκάι μπορεί να απαιτεί χρόνο, βαθύ στοχασμό, και κόπο, αλλά είναι ένα ταξίδι που όλοι μας μπορούμε να κάνουμε.

Η έννοια του Ικιγκάι ως σκοπός τη ζωής με προσωπικές και κοινωνικές διαστάσεις αποτυπώνεται από το γνωστό διάγραμμα Ikigai. Αυτό το διάγραμμα αποτελείται από αλληλεπικαλυπτόμενες σφαίρες, οι οποίες περιλαμβάνουν:

• Αυτό που αγαπάτε
• Αυτό στο οποίο είστε καλοί
• Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος
• Αυτό για το οποίο μπορείτε να πληρώνεστε

Διασκευή από την ιστοσελίδα www.positivepsychology.com

Όπως φαίνεται στο παραπάνω διάγραμμα, το Ikigai κατέχει την κεντρική θέση και περιλαμβάνει τέσσερις κύριους τομείς ενδιαφέροντος και πώς μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται στη ζωή κάποιου. Αν προσπαθήσετε να προσδιορίσετε το δικό σας Ikigai με τη βοήθεια ενός τέτοιου διαγράμματος, θα πρέπει να συμπληρώσετε κάθε ένα τομέα με το κατάλληλο περιεχόμενο, βασισμένο στις δικές σας εμπειρίες, την αυτογνωσία σας και την αντίληψή σας για τον κόσμο.

Κάποια από τα περιεχόμενα, τα οποία θα εισάγετε σε αυτές τις σφαίρες, ίσως σας έρθουν στο μυαλό εύκολα. Άλλα περιεχόμενα ίσως χρειάζονται περισσότερο χρόνο και αυτοσυγκέντρωση. Σε κάθε περίπτωση, η συμπλήρωση ενός τέτοιου διαγράμματος μπορεί να σας βοηθήσει να ξεκαθαρίσετε, πού βρίσκεστε στην αναζήτησή σας για το Ikigai σας, και πώς να κάνετε τις απαραίτητες προσαρμογές, ώστε να επιτύχετε αυτόν τον, μερικές φορές αόριστο, τρόπο ύπαρξης.

Αυτό που αγαπάς

Αυτή τη σφαίρα περιλαμβάνει αυτό που κάνουμε ή βιώνουμε και το οποίο μας φέρνει την περισσότερη χαρά στη ζωή μας και μας κάνει να νιώθουμε ζωντανοί και ολοκληρωμένοι. Αυτά που αγαπάτε με αυτή την έννοια μπορεί να είναι η ιστιοπλοΐα, το γράψιμο ποίηση, η ορειβασία, το τραγούδι σε ένα ροκ συγκρότημα, η ανάγνωση ιστορικών μυθιστορημάτων, ο ελεύθερος χρόνος με φίλους, κλπ.

Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι μας επιτρέπει να σκεφτούμε διεξοδικά, τι αγαπάμε, χωρίς να λάβουμε υπόψη μας, αν είμαστε καλό σε αυτό, αν το χρειάζεται ο κόσμος, ή αν πληρωνόμαστε για να το κάνουμε.

Αυτό στο οποίο είσαι καλός

Αυτή η σφαίρα περιλαμβάνει οτιδήποτε, στο οποίο είστε ιδιαίτερα καλοί, όπως δεξιότητες που έχετε μάθει, χόμπι που έχετε επιδιώξει, ταλέντα που έχετε δείξει από μικρή ηλικία, κτλ. Αυτό στο οποίο είστε καλοί μπορεί να είναι, για παράδειγμα, να παίζετε πιάνο, να δείχνετε κατανόηση, να μιλάτε δημόσια, τα αθλήματα, η εγχείρηση εγκεφάλου, ή να ζωγραφίζετε πορτρέτα.

Αυτή η σφαίρα περιλαμβάνει ταλέντα και ικανότητες, είτε είστε παθιασμένοι με αυτά, είτε όχι, είτε τα χρειάζεται ο κόσμος, είτε όχι, είτε μπορείτε να πληρωθείτε για αυτά, είτε όχι.

Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος

Ο «κόσμος» εδώ μπορεί να σημαίνει ολόκληρη η ανθρωπότητα, μια μικρή κοινωνία με την οποία έχετε επαφή, είτε οτιδήποτε ενδιάμεσο. Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος μπορεί να βασίζεται στις εντυπώσεις σας ή στις ανάγκες που εξέφρασαν οι άλλοι. Οι ανάγκες του κόσμου μπορεί να περιλαμβάνουν εξειδικευμένη νοσηλευτική, καθαρό νερό, θέρμανση σπιτιού, εθελοντές για τις εκλογές ή βελτιωμένη αστυνομική εκπαίδευση.

Αυτός ο τομέας του Ikigai συνδέεται πιο λεπτομερώς με άλλους ανθρώπους και το να κάνετε κάτι καλό για αυτούς, πέρα από τις δικές σας ανάγκες.

Αυτό για το οποίο πληρώνεσαι

Αυτό το επίπεδο του διαγράμματος αναφέρεται, επίσης, στον κόσμο ή στην κοινωνία γενικότερα, καθώς περιλαμβάνει αυτό που κάποιος είναι διατεθειμένος να σας πληρώσει ή «τι θα αντέξει η αγορά». Μπορεί να είστε παθιασμένοι με τη συγγραφή ποίησης ή πολύ καλοί στην αναρρίχηση, αλλά αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να πληρωθείτε για αυτό.

Το αν μπορείτε να πληρωθείτε για το πάθος σας ή τα ταλέντα σας εξαρτάται από παράγοντες, όπως η κατάσταση της οικονομίας, εάν το πάθος σας/το ταλέντο σας έχει ζήτηση, και ούτω καθεξής. 

Σημειώνεται περαιτέρω ότι σύμφωνα με αυτό το διάγραμμα:

• Εκεί που διασταυρώνονται αυτό που αγαπάς και αυτό στο οποίο είσαι καλός βρίσκεται το πάθος σας.
• Εκεί που διασταυρώνονται αυτό που αγαπάς και αυτό που χρειάζεται ο κόσμος βρίσκεται η αποστολή σας.
• Εκεί που διασταυρώνονται αυτό που χρειάζεται ο κόσμος και αυτό για το οποίο πληρώνεσαι βρίσκεται η κλίση σας.
• Εκεί που διασταυρώνονται αυτό στο οποίο είσαι καλός και αυτό για το οποίο πληρώνεσαι βρίσκεται το επάγγελμά σας.

Το «ιδανικό σημείο» σε αυτό το διάγραμμα Ikigai, συνεπώς, θα ήταν κάτι για το οποίο νιώθετε πάθος, στο οποίο είστε καλοί, το χρειάζεται ο κόσμος και για το οποίο κάποιος σας πληρώνει. Για παράδειγμα, αν είμαι παθιασμένος με τη συμβουλευτική κρίσεων, είμαι επίσης ειδικευμένος σε αυτή, υπάρχει ανάγκη για αυτήν στον κόσμο τη δεδομένη στιγμή, και έχω αρκετές προσφορές εργασίες σε αυτόν τον τομέα, θα μπορούσα να πω ότι βρήκα το «ιδανικό σημείο» Ikigaiμου.

Υπάρχει μια υγιής συζήτηση σχετικά με το εάν το διάγραμμα που παρουσιάστηκε παραπάνω αντιπροσωπεύει καλύτερα την παραδοσιακή ιαπωνική εκδοχή του Ikigai ή μια δυτικοποιημένη εκδοχή του.

Δεν είναι όλοι οι παραπάνω τομείς απαραίτητα συστατικά του Ikigai, όπως παραδοσιακά κατανοούνταν από τους Ιάπωνες οπαδούς του (Ikigai Tribe, 2019).

Μερικοί οπαδοί υποστηρίζουν ότι το Ikigai δεν περιλαμβάνει κάτι που χρειάζεται ο κόσμος, ή κάτι για το οποίο πληρώνεσαι, ή στο οποίο έχεις ταλέντο. Αυτοί οι οπαδοί πιστεύουν ότι το Ikigai δεν είναι «ένας υψηλός και τρομερός στόχος που πρέπει να επιτευχθεί» (Ikigai Tribe, 2019). Αντιθέτως, πιστεύουν ότι η παραδοσιακή ιαπωνική έννοια του Ikigai είναι πιο κοντά στο:

«...να αγκαλιάζεις τη χαρά των μικρών πραγμάτων, να βρίσκεσαι στο εδώ και τώρα, να αντανακλάς τις ευτυχισμένες αναμνήσεις του παρελθόντος και να έχεις ένα νοητικό πλαίσιο, ώστε να μπορείς να χτίσεις μια ευτυχισμένη και δραστήρια ζωή.» (Ikigai Tribe, 2019)

Αυτή η έννοια του Ikigai φέρεται να μην έχει καμία σχέση με την «επαγγελματική επιτυχία ή την επιχειρηματικότητα» (Ikigai Tribe, 2019).

Αυτή η αντίληψη του Ikigaiτείνει περισσότερο προς μια βουδιστική νοοτροπία Ζεν, δίνοντας έμφαση στο να είσαι δραστήριος, να ζεις την κάθε στιγμή, να χαίρεσαι τα μικρά πράγματα στη ζωή και να βρίσκεις μια κατάσταση ροής (flow) στη ζωή (Hatwalne, 2020).

Είτε το παραπάνω διάγραμμα Ikigai είναι παραδοσιακό, είτε όχι, η συμπλήρωσή του είναι αναμφίβολα μια χρήσιμη ενασχόληση. Και είτε το κέντρο του διαγράμματος αντιπροσωπεύει το προσωπικό σας «ιδανικό σημείο» ως τρόπο ζωής, είτε όχι, είναι χρήσιμο να προσδιορίσετε, τι «ιδανικό σημείο» μπορείτε να βρείτε συνδυάζοντας τους βασικούς τομείς του «Είμαι παθιασμένος με αυτό, αυτό θα με κάνει χαρούμενο» και «Αυτό θα μου επέτρεπε να κάνω κάτι καλό και για τους άλλους».

3 Παραδείγματα για μια ζωή σύμφωνα με το Ikigai

Ο διάσημος Ιάπωνας σεφ σούσι, JuriOno, προσφέρει ένα εύστοχο παράδειγμα του Ikigai, το οποίο αντικατοπτρίζει την αφοσίωσή του στην αναζήτηση της επιτυχίας και της ολοκλήρωσης.

Ο σεφ Ono έχει αφιερώσει τη ζωή του στην καινοτόμηση και τελειοποίηση των τεχνικών παρασκευής σούσι. Διαχειρίζεται ένα μικρό, αποκλειστικό εστιατόριο σούσι, 10 θέσεων, στο Τόκιο της Ιαπωνίας.

Ο σεφ Ono έχει επιτύχει την υψηλότερη βαθμολογία των τριών αστέρων στον οδηγό εστιατορίων Michelin και θεωρείται ευρέως ο πιο επιτυχημένος σεφ σούσι παγκοσμίως. Στο Jiro Dreams of Sushi (Gelb, Iwashina, Pellegrini & Ono, 2012), το βραβευμένο ντοκιμαντέρ για τη ζωή του και τη δουλειά του, ο σεφ Ono δηλώνει:

«Πρέπει να ερωτευτείς τη δουλειά σου... να αφιερώσεις τη ζωή σου στην εξειδίκευση της γνώσης σου... Θα συνεχίσω να προσπαθώ να φτάσω στην κορυφή, αλλά κανείς δεν ξέρει που βρίσκεται η κορυφή.» (Age of Ideas, 2020)

Αυτό είναι ένα καλό παράδειγμα τουIkigai ως αφοσίωση σε αυτό που αγαπάει κανείς, μια προσπάθεια προς την εξειδίκευση και την επίτευξη, και ένα ατελείωτο ταξίδι που, επίσης, φέρνει μια αίσθηση ικανοποίησης.

Είναι ενδιαφέρον ότι, ο σεφ Ono δε διαχειρίζεται μόνο την προετοιμασία του σούσι στο εστιατόριο του. Λόγω του μικρού μεγέθους και της ανοιχτής διάταξής του, μπορεί να παρατηρήσει από κοντά τη δοκιμή του γεύματος από τους πελάτες του και τις αντιδράσεις τους, και είναι γνωστό ότι τροποποιεί το σούσι βάση αυτών των αντιδράσεων.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, στο επίκεντρο του Ikigai του σεφ Ono βρίσκεται η επιδίωξη της τελειοποίησης στην προετοιμασία του σούσι και να μοιράζεται αυτή την τελειοποίηση με όσους αγαπούν το σούσι και το καλό φαγητό.

Άλλα άτομα που αποτελούν παράδειγμα εύρεσης του Ikigai περιλαμβάνουν την παγκοσμίου φήμης ειδικό στα πρωτεύοντα, JaneGoodall.

Η Goodall είχε πάθος με τα ζώα, και ειδικά με τα πρωτεύοντα, από μικρή ηλικία. Όταν ήταν 20 χρονών, ακολούθησε το πάθος της για τα πρωτεύοντα γράφοντας στον ανθρωπολόγο Louis Leakey. Ο Leakey πίστευε ότι η μελέτη των σημερινών μεγάλων πιθήκων θα έδινε στοιχεία για τη συμπεριφορά του πρωταρχικού του ενδιαφέροντος: τους πρώιμους ανθρώπινους προγόνους.

Με τη βοήθεια του Leakey, η Goodall ξεκίνησε τη δια βίου μελέτη των πιθήκων στη φύση. Απέκτησε εξειδικευμένες γνώσης συνεργαζόμενη στενά με πιθήκους, καταγράφοντας την ευφυΐα τους και τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις. Επίσης, έγινε υπέρμαχος των δικαιωμάτων των ζώων, γεγονός το οποίο βοήθησε στη διάσωση πιθήκων και άλλων ζώων από επιβλαβή πειράματα και την καταστροφή των οικότοπών τους.

Με αυτόν τον τρόπο, η Goodall ακολούθησε το πάθος της, εξειδικεύτηκε στον τομέα της, κάλυψε την ανάγκη του κόσμου για γνώση/προστασία των πρωτευόντων, και κέρδισε τα προς το ζην της κάνοντας όλα αυτά, δημοσιεύοντας βιβλία σχετικά με τη συμπεριφορά των πιθήκων και δίνοντας ομιλίες.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, στο επίκεντρο του Ikigai της είναι να συνδέεται, να μαθαίνει και να υποστηρίζει τους μεγάλους πιθήκους, και μέσω αυτής της σύνδεσης, να συνδέεται με θετικό τρόπο με όλα τα ζωντανά όντα.

Ένα άλλο παράδειγμα για κάποιον που έχει βρει το Ikigai του, ή που εκπληρώνει τον σκοπό της ζωής του, είναι ο surfer και υπέρμαχος της άγριας ζωής, DaveRastovich. O Rastovich είναι ένας πολύ αναγνωρισμένος «ελεύθερος» surfer με γενναιόδωρες χορηγίες, αλλά χωρίς συμμετοχή σε διαγωνισμούς. Ίδρυσε το SurfersforCetaceans, έναν οργανισμό αφιερωμένο στην προστασία των κητωδών (δελφίνια, φώκιες και φάλαινες) και όλη τη θαλάσσια ζωή.

Μέσα από την αγάπη του για το σέρφινγκ και τον ωκεανό, ο Rastovich άρχισε να θαυμάζει τα πολλά δελφίνια που έρχονταν να ιππεύουν μαζί του τα κύματα στο Byron Bay της Αυστραλίας. Ο Rastovich βίωσε ξεκάθαρα ένα συγκεκριμένο είδος flow (ροής) μέσα από το σέρφινγκ. Έτσι, έμαθε να εκτιμάει τη ζωή των κητωδών συγκεκριμένα.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, το επίκεντρο του Ikigai του βρίσκεται στην επιδίωξη καταστάσεων flow στο σέρφινγκ και στη διασφάλιση ότι, άλλα ζωντανά πλάσματα, όπως τα κητοειδή, θα βιώσουν τις δικές τους καταστάσεις flow, αντί να διώκονται, να φυλάσσονται σε ενυδρεία ή να παγιδεύονται σε δίχτυα.

Ένα μήνυμα για το σπίτι

Η αναζήτηση του Ikigai, ο λόγος που ξυπνάμε το πρωί ή που ξυπνάμε με χαρά, είναι κάτι που αναμφισβήτητα το κάνουν ήδη πολλοί άνθρωποι, είτε συνειδητά είτε όχι. Αν και οι θεωρίες του Ikigai μπορεί να διαφέρουν, όπως είδαμε και παραπάνω, όλες συμφωνούν στο γεγονός ότι, η εύρεση ενός ενθαρρυντικού σκοπού στη ζωή μας σχετίζεται με μεγαλύτερη εκπλήρωση και ευτυχία.

Υπάρχουν βασικές ανθρώπινες ανάγκες, οι οποίες μας ωθούν να βρούμε το πάθος μας, να αναπτύξουμε τα ταλέντα μας, να βοηθάμε τους άλλους και να βγάζουμε τα προς το ζην μας. Ταυτόχρονα, δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρο, πώς αυτές οι ανάγκες μπορούν να ενωθούν σε ένα μονοπάτι, το οποίο θα οδηγεί σε μια ικανοποιητική ζωή. Εδώ είναι που ο στοχασμός και η αυτο-μελέτη μπαίνουν στο παιχνίδι.

Πηγή: www.positivepsychology.com